Πίσω στην επισκόπηση

PCOS / PMOS

Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS / PMOS)

Η συχνότερη ορμονική διαταραχή της γυναίκας

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι η συχνότερη ορμονική διαταραχή στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Αφορά το 7-20% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας, ανάλογα με τα διαγνωστικά κριτήρια που εφαρμόζονται και τη γεωγραφική περιοχή. Οι περισσότερες όμως δεν γνωρίζουν ότι το έχουν, ή παίρνουν τη διάγνωση μετά από χρόνια και αφού έχουν επισκεφθεί πολλούς γιατρούς.

Παρά το όνομά του, το Σύνδρομο δεν είναι νόσος των ωοθηκών και δεν οφείλεται σε «κύστες». Τα μικρά θυλάκια που φαίνονται στο υπερηχογράφημα είναι ωοθυλάκια που σταμάτησαν να ωριμάζουν. Πρόκειται για μια σύνθετη ορμονική και μεταβολική κατάσταση, που επηρεάζει τον κύκλο, το δέρμα, τη γονιμότητα, τον μεταβολισμό, την καρδιά και την ψυχική υγεία. Γι' αυτό, τον Μάιο του 2026, το όνομα του Συνδρόμου άλλαξε σε PMOS (Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome), πολυενδοκρινικό μεταβολικό σύνδρομο των ωοθηκών. Η αλλαγή της ονομασίας στοχεύει σε μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση για την πολυπλοκότητα του Συνδρόμου. Στοχεύει επίσης στο να μην παρουσιάζεται το Σύνδρομο αποκλειστικά ως γυναικολογική και αναπαραγωγική νόσος.

Γιατί εμφανίζεται

Το Σύνδρομο έχει ισχυρή κληρονομική βάση και εμφανίζεται συχνά σε περισσότερα μέλη της ίδιας οικογένειας. Οι κόρες γυναικών με το Σύνδρομο έχουν αυξημένη πιθανότητα να το αναπτύξουν. Κεντρικό ρόλο παίζουν δύο μηχανισμοί που ενισχύουν ο ένας τον άλλον. Ο πρώτος είναι η αυξημένη παραγωγή ανδρογόνων, δηλαδή των «ανδρικών» ορμονών που κάθε γυναίκα παράγει σε μικρή ποσότητα. Ο δεύτερος είναι η αντίσταση στην ινσουλίνη, δηλαδή η μειωμένη ανταπόκριση του οργανισμού στην ινσουλίνη. Η αντίσταση στην ινσουλίνη εμφανίζεται και σε γυναίκες με φυσιολογικό βάρος, όμως η αύξηση του βάρους την επιδεινώνει. Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης το περιβάλλον, ο τρόπος ζωής και το στρες. Σήμερα το Σύνδρομο θεωρείται αποτέλεσμα ενδογενών και εξωγενών παραγόντων. Οι παράγοντες αυτοί αρχίζουν να δρουν ήδη από την ενδομήτρια ζωή, σε μια γυναίκα με γενετική προδιάθεση για διαταραχή των ανδρογόνων.

Πώς εκδηλώνεται

Η εικόνα διαφέρει πολύ από γυναίκα σε γυναίκα, και αυτό εξηγεί γιατί η διάγνωση συχνά καθυστερεί.

Στον κύκλο εμφανίζονται ακανόνιστες, αραιές ή καθόλου περίοδοι, γιατί η ωορρηξία δεν γίνεται τακτικά. Υπάρχει όμως και μια μορφή του Συνδρόμου με σταθερή περίοδο (ο τρίτος φαινότυπος), με αυξημένα ανδρογόνα και πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών. Η ακανόνιστη ή απούσα περίοδος δεν είναι επομένως προϋπόθεση για τη διάγνωση του Συνδρόμου. Τα ανδρογόνα προκαλούν αυξημένη τριχοφυΐα σε πρόσωπο, στήθος ή κοιλιά (υπερτρίχωση), ακμή που επιμένει μετά την εφηβεία, και αραίωση των μαλλιών στο πάνω μέρος του κεφαλιού. Στη γονιμότητα, η ακανόνιστη ωορρηξία μπορεί να καθυστερήσει την εγκυμοσύνη, όμως τελικά όλες οι γυναίκες με το Σύνδρομο, εκτός απροόπτου και εφόσον υπάρχει σωστός οικογενειακός προγραμματισμός, καταφέρνουν να ολοκληρώσουν την οικογένειά τους. Στον μεταβολισμό εμφανίζονται συχνά αύξηση βάρους, κυρίως στην κοιλιά, δυσκολία στην απώλεια βάρους και διαταραχές του σακχάρου και των λιπιδίων. Η ψυχική υγεία επηρεάζεται επίσης συχνά. Το άγχος, η κατάθλιψη, οι διατροφικές διαταραχές και η αρνητική εικόνα σώματος είναι σημαντικά συχνότερα στις γυναίκες με το Σύνδρομο, ήδη από την εφηβεία.

Η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται με βάση τα κριτήρια του Ρότερνταμ, που καθιερώθηκαν το 2003 και δημοσιεύθηκαν το 2004. Στις ενήλικες γυναίκες χρειάζονται δύο από τα τρία παρακάτω κριτήρια: ακανόνιστος κύκλος ή απουσία ωορρηξίας, κλινικά ή εργαστηριακά σημεία αυξημένων ανδρογόνων, και πολυκυστική μορφολογία των ωοθηκών στο υπερηχογράφημα ή αυξημένη τιμή της ορμόνης AMH. Η δυνατότητα να χρησιμοποιηθεί η AMH αντί για το υπερηχογράφημα είναι μία από τις σημαντικότερες αλλαγές των οδηγιών του 2023.

Όταν υπάρχουν ήδη ακανόνιστος κύκλος και αυξημένα ανδρογόνα, η διάγνωση τίθεται χωρίς υπερηχογράφημα ή AMH. Για τα ανδρογόνα, οι οδηγίες προτείνουν πρώτα τη μέτρηση της ολικής και της ελεύθερης τεστοστερόνης. Αν χρειάζεται, ακολουθεί η μέτρηση της ανδροστενδιόνης και της DHEA-S. Πριν από τη διάγνωση, ο γιατρός πρέπει να αποκλείσει άλλες καταστάσεις που παρουσιάζουν την ίδια συμπτωματολογία με το Σύνδρομο, όπως διαταραχές του θυρεοειδούς, αυξημένη προλακτίνη και τη μη κλασική συγγενή υπερπλασία των επινεφριδίων. Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι διάγνωση εξ αποκλεισμού.

Ανάλογα με τον συνδυασμό των κριτηρίων διακρίνονται τέσσερις φαινότυποι του Συνδρόμου. Ο φαινότυπος βοηθά τον γιατρό να κατανοήσει το ορμονικό και μεταβολικό προφίλ κάθε γυναίκας. Ο κίνδυνος, η πορεία και οι προτεραιότητες της θεραπείας δεν είναι ίδιοι σε όλες.

Οι τέσσερις φαινότυποι του Συνδρόμου

Aκλασικός

Bκλασικός

Cσταθερή περίοδος

Dχωρίς αυξημένα ανδρογόνα

Αυξημένα ανδρογόνα

●

●

●

–

Ακανόνιστος κύκλος ή απουσία ωορρηξίας

●

●

–

●

Πολυκυστική μορφολογία ή υψηλή AMH

●

–

●

●

Μεταβολικός κίνδυνος

υψηλός

υψηλός

μέτριος

χαμηλός

Η ιδιαιτερότητα της εφηβείας

Στην εφηβεία η διάγνωση είναι ιδιαίτερα απαιτητική. Ο ακανόνιστος κύκλος, η ακμή και η εικόνα των ωοθηκών στο υπερηχογράφημα μπορεί να είναι φυσιολογικά φαινόμενα της ηλικίας. Γι' αυτό στις έφηβες χρειάζονται και τα δύο κριτήρια: ακανόνιστος κύκλος και αυξημένα ανδρογόνα. Το υπερηχογράφημα και η AMH δεν χρησιμοποιούνται για τη διάγνωση τα πρώτα οκτώ χρόνια μετά την πρώτη περίοδο. Όταν υπάρχουν ενδείξεις χωρίς να πληρούνται τα κριτήρια, η έφηβη χαρακτηρίζεται «σε κίνδυνο». Ο γιατρός την παρακολουθεί και την επανεκτιμά αργότερα. Η έγκαιρη αναγνώριση επιτρέπει την πρόληψη και την υποστήριξη από νωρίς, χωρίς βιαστικές διαγνώσεις.

Μια κατάσταση που συνοδεύει τη γυναίκα σε όλη τη ζωή

Το Σύνδρομο δεν «περνά» μετά την εφηβεία ή μετά την εγκυμοσύνη. Αλλάζει μορφή με τα χρόνια. Στην εφηβεία κυριαρχούν η ακανόνιστη περίοδος και τα υπερανδρογονικά συμπτώματα του δέρματος, στην αναπαραγωγική ηλικία η γονιμότητα, και αργότερα ο μεταβολισμός και η καρδιά. Οι οδηγίες τονίζουν ότι οι γυναίκες με το Σύνδρομο έχουν αυξημένο κίνδυνο για σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, διαβήτη κύησης, υπέρταση, δυσλιπιδαιμία και καρδιαγγειακή νόσο, ανεξάρτητα από το βάρος. Αυξημένος είναι επίσης ο κίνδυνος υπνικής άπνοιας, καθώς και ο κίνδυνος υπερπλασίας και καρκίνου του ενδομητρίου, όταν οι περίοδοι είναι πολύ αραιές για μεγάλο διάστημα.

Μετά την εμμηνόπαυση τα χαρακτηριστικά του Συνδρόμου συνήθως υποχωρούν και η κλινική του σημασία αλλάζει. Η πορεία είναι καλύτερη όταν η γυναίκα είχε προσεκτική και τακτική παρακολούθηση τα προηγούμενα χρόνια. Γι' αυτό η έγκαιρη διάγνωση, ιδανικά ήδη στην εφηβεία, είναι καθοριστική.

Η σωστή αντιμετώπιση επομένως δεν σταματά στη ρύθμιση της περιόδου. Περιλαμβάνει τακτικό έλεγχο: μέτρηση της αρτηριακής πίεσης, έλεγχο του σακχάρου (κατά προτίμηση με καμπύλη σακχάρου) και των λιπιδίων, παρακολούθηση του βάρους, και ερωτήσεις για τη διάθεση, το άγχος, τον ύπνο και τη σχέση με το φαγητό. Η συχνότητα του ελέγχου εξαρτάται από τον κίνδυνο κάθε γυναίκας.

Το Σύνδρομο σε όλη τη ζωή της γυναίκας

Εφηβεία

Κύκλος, ακμή, τριχοφυΐα, εικόνα σώματος.

Διάγνωση μόνο με ακανόνιστο κύκλο και αυξημένα ανδρογόνα.

Αναπαραγωγική ηλικία

Γονιμότητα, βάρος, δέρμα και μαλλιά, ψυχική υγεία.

Τακτικός έλεγχος σακχάρου, λιπιδίων και πίεσης.

Εγκυμοσύνη

Διαβήτης κύησης, υπέρταση, προεκλαμψία.

Καμπύλη σακχάρου πριν και κατά την εγκυμοσύνη.

Μετά την εμμηνόπαυση

Τα ορμονικά συμπτώματα υποχωρούν.

Ο μεταβολικός και καρδιαγγειακός κίνδυνος μένει.

Υπάρχει θεραπεία για το Σύνδρομο;

Συχνά λέγεται ότι το PCOS/PMOS δεν θεραπεύεται. Αυτό ισχύει, με την έννοια ότι δεν υπάρχει θεραπεία που να εξαφανίζει οριστικά το Σύνδρομο. Υπάρχουν όμως αποτελεσματικές θεραπείες για κάθε επιμέρους πρόβλημα: τις διαταραχές του κύκλου, την αυξημένη τριχοφυΐα, την τριχόπτωση, την ακμή, την αύξηση του βάρους, την επιβάρυνση της ψυχικής υγείας και της ποιότητας ζωής.

Εδώ χρειάζεται προσοχή. Η θεραπεία των συμπτωμάτων δεν πρέπει να στοχεύει μόνο στο γρήγορο αποτέλεσμα. Πρέπει να λαμβάνει υπόψη και τη μελλοντική πορεία του Συνδρόμου. Ένας σταθερός κύκλος ή λιγότερη τριχοφυΐα είναι σημαντικοί στόχοι. Ο γιατρός τους ζυγίζει όμως πάντα απέναντι στην ασφάλεια της θεραπείας και στις μακροπρόθεσμες συνέπειές της. Χωρίς σωστή εκτίμηση της μορφής του Συνδρόμου, μια θεραπεία μπορεί να μην είναι επαρκής ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, να επιδεινώσει την πορεία.

Ο τρόπος ζωής ως βάση

Οι οδηγίες θεωρούν τον υγιεινό τρόπο ζωής βάση της θεραπείας για όλες τις γυναίκες με το Σύνδρομο, ανεξάρτητα από το βάρος. Δεν υπάρχει μία ειδική «δίαιτα για PCOS» που να είναι καλύτερη από τις άλλες. Σημασία έχει μια ισορροπημένη διατροφή που η γυναίκα μπορεί να ακολουθήσει μακροχρόνια. Η τακτική σωματική άσκηση βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη, τον μεταβολισμό και τη διάθεση, ακόμη και χωρίς απώλεια βάρους. Περιλαμβάνει αερόβια άσκηση και ασκήσεις ενδυνάμωσης. Σε γυναίκες με αυξημένο βάρος, ακόμη και μια μέτρια απώλεια βάρους μπορεί να βελτιώσει τον κύκλο, την ωορρηξία και τις μεταβολικές παραμέτρους.

Οι οδηγίες του 2023 δίνουν επίσης ιδιαίτερη έμφαση στο στίγμα του βάρους. Οι γυναίκες με το Σύνδρομο συχνά νιώθουν ότι τις κατηγορούν για το βάρος τους, σαν να οφείλεται μόνο στη διατροφή και στην έλλειψη άσκησης. Στο Σύνδρομο όμως, η αντίσταση στην ινσουλίνη υπάρχει στο 75% περίπου των αδύνατων γυναικών και σχεδόν σε όλες τις γυναίκες με αυξημένο βάρος. Η αυξημένη ινσουλίνη ευνοεί την αποθήκευση λίπους και αυξάνει την παραγωγή ανδρογόνων. Τα ανδρογόνα με τη σειρά τους ευνοούν τη συσσώρευση λίπους στην κοιλιά, και το λίπος της κοιλιάς αυξάνει ακόμη περισσότερο την αντίσταση στην ινσουλίνη. Μια μακροχρόνια μελέτη από την Αυστραλία έδειξε ότι οι γυναίκες με το Σύνδρομο παίρνουν με τα χρόνια περισσότερο βάρος από τις γυναίκες χωρίς αυτό. Ο γιατρός συζητά το βάρος με σεβασμό και μόνο με τη συναίνεση της γυναίκας.

Η θεραπευτική αντιμετώπιση

Η θεραπεία επιλέγεται με βάση το κύριο πρόβλημα, τον φαινότυπο και τους στόχους κάθε γυναίκας, σε κοινή απόφαση με τον γιατρό. Δεν υπάρχει μία θεραπεία για όλες τις γυναίκες με το Σύνδρομο.

Αντισυλληπτικό χάπι. Για τον ακανόνιστο κύκλο και τα συμπτώματα από τα ανδρογόνα, όταν η γυναίκα δεν επιθυμεί εγκυμοσύνη, οι οδηγίες προτείνουν το συνδυασμένο αντισυλληπτικό χάπι. Το χάπι ρυθμίζει τον κύκλο, προστατεύει το ενδομήτριο, βελτιώνει την ακμή και την τριχοφυΐα και προσφέρει αντισύλληψη. Κάθε αντισυλληπτικό όμως έχει διαφορετικό συνδυασμό οιστρογόνου και προγεσταγόνου. Γι' αυτό η επίδρασή του στον κίνδυνο θρόμβωσης, στο σάκχαρο, στα λιπίδια και στην αρτηριακή πίεση διαφέρει. Οι οδηγίες ζητούν τη χαμηλότερη αποτελεσματική δόση οιστρογόνου, την εξέταση σκευασμάτων με φυσικά οιστρογόνα, και τη στάθμιση του μεταβολικού και καρδιαγγειακού κινδύνου κάθε γυναίκας. Δεν συστήνουν ως πρώτη επιλογή σκευάσματα υψηλότερου κινδύνου, όπως τον συνδυασμό με οξική κυπροτερόνη. Οι οδηγίες αναφέρουν ότι τα αντισυλληπτικά έχουν παρόμοια αποτελεσματικότητα. Αυτό όμως αφορά κυρίως την τριχοφυΐα και όχι τη συνολική τους επίδραση στους μηχανισμούς του Συνδρόμου. Γι' αυτό η επιλογή του σκευάσματος χρειάζεται προσοχή, ώστε να μη δημιουργηθούν συνθήκες για καρδιαγγειακές ή μεταβολικές επιπλοκές στο μέλλον. Για τον ίδιο λόγο, ένα αντισυλληπτικό χάπι δεν μπορεί να είναι καθολική θεραπεία για κάθε γυναίκα με το Σύνδρομο.

Μετφορμίνη. Για χρόνια η μετφορμίνη θεωρήθηκε πανάκεια για το Σύνδρομο. Σήμερα είναι γνωστό ότι το όφελός της αφορά κυρίως τις γυναίκες με μεταβολικό προφίλ, δηλαδή με αντίσταση στην ινσουλίνη, διαταραχές του σακχάρου ή αυξημένο βάρος. Σε αυτές τις γυναίκες μπορεί να βελτιώσει τις μεταβολικές παραμέτρους. Δεν έχει όμως ξεκάθαρο αποτέλεσμα στη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Ακόμη και σε αυτές τις γυναίκες, η μετφορμίνη έχει θέση μόνο όταν ο γιατρός έχει σταθμίσει το όφελος απέναντι στις παρενέργειες, και όταν το όφελός της είναι μεγαλύτερο από αυτό που μπορούν να προσφέρουν η διατροφή και ο τρόπος ζωής. Μπορεί να δοθεί μόνη της ή μαζί με το αντισυλληπτικό. Η χορήγησή της σε κάθε γυναίκα με το Σύνδρομο δεν δικαιολογείται.

Αντιανδρογόνα. Τα αντιανδρογόνα έχουν θέση όταν η υπερτρίχωση ή η ακμή δεν βελτιώνονται επαρκώς μετά από έξι μήνες θεραπείας με αντισυλληπτικό, όταν το αντισυλληπτικό αντενδείκνυται ή όταν η γυναίκα προτιμά μια μη ορμονική θεραπεία. Επειδή υπάρχει κίνδυνος τερατογένεσης στο πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης, δίνονται μόνο με αξιόπιστη αντισύλληψη. Η εφαρμογή των αντιανδρογονικών θεραπειών διαφέρει ανάλογα με το σύμπτωμα. Οι επόμενες ενότητες την περιγράφουν αναλυτικά.

Η αυξημένη τριχοφυΐα

Η αυξημένη τριχοφυΐα με ανδρικό πρότυπο (υπερτρίχωση) αφορά την πλειονότητα των γυναικών με αυξημένα ανδρογόνα. Οι τρίχες εμφανίζονται στο άνω χείλος, στο πηγούνι, στον λαιμό, στο στήθος, στην κοιλιά, στην πλάτη ή στους μηρούς. Η εκτίμηση γίνεται με μια απλή κλίμακα που βαθμολογεί εννέα περιοχές του σώματος. Η καταγωγή έχει εδώ σημασία, γιατί η φυσιολογική τριχοφυΐα διαφέρει πολύ ανάμεσα στους πληθυσμούς. Πολλές γυναίκες αφαιρούν τακτικά τις τρίχες, και γι' αυτό η δική τους εκτίμηση είναι εξίσου σημαντική με το εύρημα της εξέτασης.

Η διεθνής οδηγία και η οδηγία της Endocrine Society για την υπερτρίχωση συστήνουν ως πρώτο βήμα το αντισυλληπτικό χάπι μαζί με κοσμητική αποτρίχωση. Το χάπι μειώνει τα ελεύθερα ανδρογόνα στο αίμα. Η επίδραση στην τριχοφυΐα φαίνεται όμως μετά από τουλάχιστον έξι μήνες, γιατί κάθε τρίχα έχει μακρύ κύκλο ανάπτυξης. Μόνο μετά από αυτό το διάστημα μπορεί ο γιατρός να κρίνει αν η θεραπεία αρκεί.

Όταν το αποτέλεσμα δεν είναι επαρκές, ο γιατρός προσθέτει ένα αντιανδρογόνο, για παράδειγμα τη σπιρονολακτόνη. Τα αντιανδρογόνα μπορούν να διαταράξουν την ανάπτυξη ενός αγοριού στην εγκυμοσύνη. Γι' αυτό κατά τη θεραπεία χρειάζεται ασφαλής αντισύλληψη. Η θεραπεία με λέιζερ και παλμικό φως είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική στο πρόσωπο, καλύτερα σε σκούρες τρίχες σε ανοιχτόχρωμο δέρμα. Σε ξανθές, γκρίζες ή λευκές τρίχες σχεδόν δεν δρα. Ο συνδυασμός με ορμονική θεραπεία βελτιώνει το αποτέλεσμα.

Για το πρόσωπο υπάρχει επίσης η κρέμα εφλορνιθίνης, που επιβραδύνει την ανάπτυξη της τρίχας. Δρα όσο χρησιμοποιείται και μπορεί να συνδυαστεί με το λέιζερ.

Η τριχόπτωση

Η τριχόπτωση με γυναικείο πρότυπο εμφανίζεται ως αραίωση στο πάνω μέρος του κεφαλιού, ενώ η γραμμή των μαλλιών στο μέτωπο συνήθως διατηρείται. Για πολλές γυναίκες είναι ένα από τα πιο επιβαρυντικά συμπτώματα του Συνδρόμου. Τα δεδομένα για τη θεραπεία είναι περιορισμένα. Οι ορμονικές θεραπείες και τα αντιανδρογόνα μπορούν να επιβραδύνουν την εξέλιξη, και η τοπική μινοξιδίλη είναι μια επιλογή. Πριν από τη θεραπεία, ο γιατρός αποκλείει άλλες αιτίες, όπως την έλλειψη σιδήρου ή μια διαταραχή του θυρεοειδούς. Και εδώ το αποτέλεσμα κάθε θεραπείας φαίνεται μετά από πολλούς μήνες.

Νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι η μινοξιδίλη σε πολύ χαμηλή δόση από το στόμα έχει παρόμοια αποτελεσματικότητα με την τοπική μορφή. Μπορεί όμως να αυξήσει την τριχοφυΐα σε άλλα σημεία του σώματος, κάτι που στο Σύνδρομο είναι ήδη πρόβλημα. Γι' αυτό ο γιατρός επιλέγει τη μορφή της θεραπείας προσεκτικά, μαζί με τη γυναίκα.

Η ακμή

Η ακμή που επιμένει μετά την εφηβεία ή εμφανίζεται πρώτη φορά στην ενήλικη ζωή είναι συχνό σημάδι αυξημένων ανδρογόνων. Εμφανίζεται συχνά στο πηγούνι, στη γραμμή της γνάθου και στον λαιμό. Το αντισυλληπτικό χάπι βελτιώνει το δέρμα σε πολλές γυναίκες, και τα αντιανδρογόνα μπορούν να βοηθήσουν επιπλέον. Σε έντονη ακμή, η συνεργασία με δερματολόγο έχει νόημα. Ορισμένες θεραπείες του δέρματος, όπως η ισοτρετινοΐνη, βλάπτουν το έμβρυο και χρειάζονται επίσης ασφαλή αντισύλληψη.

Νεότερα δεδομένα στηρίζουν ιδιαίτερα τη σπιρονολακτόνη. Μια μεγάλη τυχαιοποιημένη μελέτη σε 410 ενήλικες γυναίκες με ακμή (SAFA, BMJ 2023) έδειξε σαφή βελτίωση του δέρματος σε σύγκριση με εικονικό φάρμακο και καλύτερη ποιότητα ζωής στις 24 εβδομάδες. Οι γυναίκες χρειάστηκαν επίσης λιγότερα αντιβιοτικά. Η σπιρονολακτόνη είναι έτσι μια τεκμηριωμένη εναλλακτική στη μακροχρόνια λήψη αντιβιοτικών.

Τα συμπτώματα και οι επιλογές θεραπείας

ΤριχοφυΐαΧάπι, αντιανδρογόνο, λέιζερ, κρέμα εφλορνιθίνης.

ΑκμήΧάπι, σπιρονολακτόνη, θεραπεία από δερματολόγο.

ΤριχόπτωσηΜινοξιδίλη τοπικά ή σε πολύ χαμηλή δόση από το στόμα.

ΚύκλοςΧάπι ή προγεσταγόνο, προστασία του ενδομητρίου.

ΒάροςΤρόπος ζωής, φάρμακα, σεβασμός χωρίς στίγμα.

ΣυναισθήματαΨυχολογική υποστήριξη, γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία.

Φάρμακα για την απώλεια βάρους. Μια σημαντική νέα προσθήκη των οδηγιών του 2023 είναι τα φάρμακα για την απώλεια βάρους, κυρίως οι αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1, όπως η λιραγλουτίδη και η σεμαγλουτίδη. Τα φάρμακα αυτά μειώνουν την όρεξη, επιβραδύνουν την κένωση του στομάχου και βελτιώνουν την ανταπόκριση στην ινσουλίνη. Σε μια μετα-ανάλυση 13 τυχαιοποιημένων μελετών με περίπου 800 γυναίκες με το Σύνδρομο (Scientific Reports, 2025), οι αγωνιστές GLP-1 μείωσαν το βάρος κατά περίπου 3,6 κιλά και, σε σύγκριση με εικονικό φάρμακο, κατά περίπου 5,4 κιλά. Μείωσαν επίσης τον δείκτη μάζας σώματος κατά περίπου 1,6 μονάδες και την αντίσταση στην ινσουλίνη. Μια μετα-ανάλυση του 2026 (European Journal of Endocrinology) δείχνει ότι ο κύκλος γίνεται πιο τακτικός. Η επίδραση στα ανδρογόνα είναι όμως μικρή: η ολική τεστοστερόνη μειώθηκε σε σύγκριση με εικονικό φάρμακο, όχι όμως σε σύγκριση με τη μετφορμίνη. Οι συχνότερες παρενέργειες είναι η ναυτία, ο έμετος και η ζάλη. Οι περισσότερες μελέτες ήταν μικρές και σύντομες, και η βεβαιότητα των δεδομένων είναι ακόμη χαμηλή.

Μετά τη διακοπή, το βάρος αυξάνεται συχνά ξανά. Σε μια μεγάλη μελέτη σε άτομα με παχυσαρκία, έναν χρόνο μετά τη διακοπή της σεμαγλουτίδης, οι συμμετέχοντες είχαν ξαναπάρει περίπου το 67% του βάρους που είχαν χάσει. Κατά τη θεραπεία η γυναίκα χρειάζεται αξιόπιστη αντισύλληψη. Η σεμαγλουτίδη πρέπει να διακόπτεται τουλάχιστον δύο μήνες πριν από μια προγραμματισμένη εγκυμοσύνη, και η τιρζεπατίδη μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα του αντισυλληπτικού χαπιού. Γι' αυτό ο γιατρός εντάσσει τα φάρμακα αυτά σε ένα συνολικό σχέδιο, μαζί με τον τρόπο ζωής, και η απόφαση είναι εξατομικευμένη. Περισσότερα στο άρθρο «Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και βάρος».

Ινοσιτόλη. Οι οδηγίες θεωρούν την ινοσιτόλη και άλλα συμπληρώματα ακόμη πειραματική θεραπεία. Τα δεδομένα δεν επαρκούν για γενική σύσταση. Η χρήση τους χρειάζεται συζήτηση με τον γιατρό, με ρεαλιστικές προσδοκίες, και δεν αντικαθιστά μια τεκμηριωμένη θεραπεία.

Ο κύκλος και το ενδομήτριο

Ο ακανόνιστος κύκλος δεν είναι απλώς ενόχληση. Χωρίς ωορρηξία λείπει η προγεστερόνη, που φροντίζει για την τακτική αποβολή του ενδομητρίου. Το ενδομήτριο βρίσκεται τότε για μεγάλο διάστημα μόνο υπό την επίδραση του οιστρογόνου και μπορεί να πάχυνει. Πριν από την εμμηνόπαυση, οι γυναίκες με το Σύνδρομο έχουν δύο έως έξι φορές μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο του ενδομητρίου. Ο απόλυτος κίνδυνος παραμένει όμως μικρός. Γι' αυτό και εδώ χρειάζεται συχνά θεραπεία, ακόμη και όταν η γυναίκα δεν έχει άλλα ενοχλητικά συμπτώματα.

Η οδηγία συστήνει προστασία του ενδομητρίου όταν οι κύκλοι διαρκούν περισσότερο από 90 ημέρες, για παράδειγμα με το αντισυλληπτικό χάπι ή με ένα προγεσταγόνο. Η τακτική μέτρηση του πάχους του ενδομητρίου δεν χρειάζεται. Όταν όμως το ενδομήτριο μένει παχύ, όταν υπάρχει αιμορραγία εκτός κύκλου ή άλλοι παράγοντες κινδύνου, χρειάζεται γρήγορη διερεύνηση.

Θεραπείες πέρα από τις κατευθυντήριες οδηγίες

Οι κατευθυντήριες οδηγίες αποτυπώνουν τη γνώση μιας συγκεκριμένης στιγμής και απευθύνονται στο σύνολο των γυναικών με το Σύνδρομο. Πολλές θεραπείες δεν έχουν βρει ακόμη τον δρόμο τους στις οδηγίες. Για ορισμένες, τα δεδομένα δεν είναι ακόμη οριστικά, αν και μπορεί να είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακά σε συγκεκριμένες κλινικές μορφές του Συνδρόμου. Για άλλες, το κόστος δεν δικαιολογεί τη χρήση τους σε ολόκληρο τον πληθυσμό, ενώ για μια συγκεκριμένη γυναίκα μπορεί να είναι η κατάλληλη επιλογή.

Κάθε θεραπευτική επιλογή, ορμονική ή μη ορμονική, κλασική ή συμπληρωματική, μπορεί να εξεταστεί όταν ισχύουν δύο προϋποθέσεις. Η πρώτη: να είναι ασφαλής, αποτελεσματική και να ταιριάζει στην καθημερινότητα της γυναίκας. Η δεύτερη: να βοηθά σε μια καλή πορεία μακροπρόθεσμα. Στόχος είναι η πρόληψη επιπλοκών όπως οι διαταραχές της γονιμότητας, ο σακχαρώδης διαβήτης, το μεταβολικό σύνδρομο και οι καρδιαγγειακές παθήσεις.

Ένας γιατρός εξειδικευμένος στο Σύνδρομο μπορεί να παρουσιάσει όλες αυτές τις επιλογές, με τα πλεονεκτήματα και τα όριά τους. Η τελική απόφαση είναι εξατομικευμένη. Βασίζεται στα κριτήρια της τεκμηριωμένης ιατρικής, αλλά και στην κλινική εμπειρία, στη μορφή του Συνδρόμου και στις ανάγκες κάθε γυναίκας.

Η προσέγγιση του ιατρείου

Πηγές: International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome (Monash University, ESHRE, ASRM, 2023). The Lancet (Μάιος 2026) – διεθνής συναίνεση για τη μετονομασία του PCOS σε PMOS. The Rotterdam ESHRE/ASRM-sponsored PCOS consensus workshop group, Revised 2003 consensus on diagnostic criteria and long-term health risks related to polycystic ovary syndrome, Human Reproduction 2004. Stepto NK et al., Women with polycystic ovary syndrome have intrinsic insulin resistance on euglycaemic–hyperinsulaemic clamp, Human Reproduction 2013. Teede HJ et al., Longitudinal weight gain in women identified with polycystic ovary syndrome, Obesity 2013. Martin KA et al., Evaluation and treatment of hirsutism in premenopausal women: an Endocrine Society clinical practice guideline, Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism 2018. Santer M et al., Effectiveness of spironolactone for women with acne vulgaris (SAFA): randomised controlled trial, BMJ 2023. Ramos PM et al., Minoxidil 1 mg oral versus minoxidil 5% topical solution for the treatment of female-pattern hair loss: a randomized clinical trial, Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology 2020. Barry JA et al., Risk of endometrial, ovarian and breast cancer in women with polycystic ovary syndrome, Human Reproduction Update 2014. Lin S et al., Efficacy and safety of GLP-1 receptor agonists on weight management and metabolic parameters in PCOS women: a meta-analysis of randomized controlled trials, Scientific Reports 2025. GLP-1 receptor agonist treatment in women with polycystic ovary syndrome – a systematic review and meta-analysis, European Journal of Endocrinology 2026. Wilding JPH et al., Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: the STEP 1 trial extension, Diabetes, Obesity and Metabolism 2022. EMA – Wegovy (semaglutide) and Mounjaro (tirzepatide), product information.