Πίσω στην επισκόπηση

PCOS / PMOS

Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και αναπαραγωγή

Από την προσπάθεια για εγκυμοσύνη μέχρι τον θηλασμό και την επόμενη γενιά

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS/PMOS) είναι η συχνότερη αιτία ακανόνιστης ή απούσας ωορρηξίας. Πολλές γυναίκες μαθαίνουν για τη διάγνωση μόνο όταν η εγκυμοσύνη δεν έρχεται. Άλλες ακούν ήδη από μικρή ηλικία ότι «δεν θα μπορέσουν να κάνουν παιδιά». Αυτή η φράση είναι λάθος και προκαλεί άσκοπη ανησυχία.

Τα δεδομένα δείχνουν μια διαφορετική εικόνα. Οι γυναίκες με το Σύνδρομο χρειάζονται συχνά περισσότερο χρόνο για να μείνουν έγκυες και πιο συχνά χρειάζονται θεραπεία. Στο τέλος όμως οι περισσότερες αποκτούν παιδιά. Σε μεγάλες μακροχρόνιες μελέτες από τη Φινλανδία, ο αριθμός των παιδιών των γυναικών με συμπτώματα του Συνδρόμου σχεδόν δεν διαφέρει από αυτόν των άλλων γυναικών.

Η αναπαραγωγή στο Σύνδρομο δεν τελειώνει όμως με τη σύλληψη. Το Σύνδρομο επηρεάζει την προσπάθεια για εγκυμοσύνη, την ίδια την εγκυμοσύνη, τον πλακούντα, τον τοκετό, τον θηλασμό και την υγεία του παιδιού. Γι' αυτό η φροντίδα πρέπει να καλύπτει όλη αυτή τη διαδρομή.

Η αναπαραγωγή στο Σύνδρομο ως διαδρομή

Πριν από τη σύλληψη

Ρύθμιση του βάρους και καθορισμός της επιτρεπόμενης αύξησης βάρους στην εγκυμοσύνη. Διερεύνηση μεταβολικού συνδρόμου, μέτρηση της αντίστασης στην ινσουλίνη και της αρτηριακής πίεσης. Έναρξη φολικού οξέος. Εκτίμηση αν η εγκυμοσύνη είναι υψηλού κινδύνου.

Ο πλακούντας «χτίζεται» τις πρώτες εβδομάδες.

Εγκυμοσύνη

Αυξημένος κίνδυνος για αποβολή, διαβήτη κύησης, προεκλαμψία και πρόωρο τοκετό.

Ενδεχομένως καμπύλη σακχάρου ήδη πριν από την 24η έως 28η εβδομάδα. Ενδεχομένως ασπιρίνη σε εγκυμοσύνες υψηλού κινδύνου.

Τοκετός και θηλασμός

Περισσότερες καισαρικές λόγω επιπλοκών. Ο θηλασμός επηρεάζεται κυρίως από το αυξημένο βάρος και λιγότερο από το ίδιο το Σύνδρομο. Ο θηλασμός βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη.

Μετά από διαβήτη κύησης, προεκλαμψία ή διαταραχή του πλακούντα: πρωτόκολλα παρακολούθησης στη λοχεία και τα επόμενα χρόνια, για τη μείωση των καρδιαγγειακών συμβαμάτων.

Η επόμενη γενιά

Οι κόρες έχουν συχνότερα το Σύνδρομο. Και οι γιοι μπορεί να έχουν ορμονικές και μεταβολικές αλλαγές (male PCOS).

Η σωστή ορμονική και μεταβολική ρύθμιση του Συνδρόμου πριν και κατά την εγκυμοσύνη μειώνει την εμφάνιση βαρύτερης κλινικής μορφής στις επόμενες γενιές, σε κόρες και σε γιους.

Το ωοθηκικό απόθεμα στο Σύνδρομο

Οι γυναίκες με το Σύνδρομο έχουν περισσότερα μικρά ωοθυλάκια από άλλες γυναίκες της ίδιας ηλικίας. Γι' αυτό και η ορμόνη AMH, που αντανακλά το ωοθηκικό απόθεμα, είναι συχνά δύο έως τρεις φορές υψηλότερη από το συνηθισμένο. Μελέτες δείχνουν επίσης ότι το ωοθηκικό απόθεμα στο Σύνδρομο μειώνεται πιο αργά και ότι η εμμηνόπαυση έρχεται συχνά λίγο αργότερα.

Αυτό είναι καλό νέο, όχι όμως εγγύηση. Η ποιότητα των ωαρίων και στο Σύνδρομο εξαρτάται κυρίως από την ηλικία. Μια υψηλή τιμή AMH δεν προστατεύει από τη μείωση της ποιότητας των ωαρίων μετά τα 35 ούτε από τον μεγαλύτερο κίνδυνο αποβολής με την αύξηση της ηλικίας. Ένα υψηλό απόθεμα δεν είναι λοιπόν λόγος να αναβάλει η γυναίκα επ' αόριστον την επιθυμία για παιδί.

Η αντισύλληψη χρειάζεται

Η σπάνια ωορρηξία δεν σημαίνει υπογονιμότητα. Οι γυναίκες με το Σύνδρομο μπορούν να μείνουν έγκυες ακόμη και με μακριούς κύκλους, συχνά σε απρόβλεπτο χρόνο. Όταν δεν υπάρχει επιθυμία για παιδί, χρειάζεται επομένως ασφαλής αντισύλληψη.

Το αντισυλληπτικό χάπι ρυθμίζει την περίοδο, κρύβει όμως το Σύνδρομο. Πολλές γυναίκες καταλαβαίνουν ότι ο κύκλος τους είναι ακανόνιστος μόνο όταν σταματήσουν το χάπι, συχνά ακριβώς τη στιγμή που ξεκινούν την προσπάθεια για παιδί. Όταν έχει γίνει διάγνωση και κατηγοριοποίηση του Συνδρόμου, η γυναίκα μπορεί να λάβει μια μορφή ορμονικής αντισύλληψης και να τη διακόψει πριν ξεκινήσει τις προσπάθειες για εγκυμοσύνη. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο γιατρός σταθμίζει το όφελος μιας άμεσης ορμονικής υποστήριξης του οργανισμού, που μπορεί ενδεχομένως να μειώσει τον χρόνο μέχρι την εγκυμοσύνη. Η τελική απόφαση εξαρτάται από την κλινική μορφή του Συνδρόμου και από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε γυναίκας.

Η προσπάθεια για εγκυμοσύνη

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας μιλά για υπογονιμότητα όταν το ζευγάρι δεν πετυχαίνει εγκυμοσύνη μετά από δώδεκα μήνες τακτικών επαφών χωρίς αντισύλληψη. Από τα 35 και μετά, το διάστημα είναι έξι μήνες. Με πολύ αραιή ή καθόλου περίοδο, η αναμονή δεν έχει νόημα. Χωρίς ωορρηξία δεν μπορεί να γίνει εγκυμοσύνη ούτε σε δώδεκα μήνες. Σε αυτή την περίπτωση η διερεύνηση πρέπει να γίνει αμέσως, και αφορά πάντα και τους δύο συντρόφους.

Ένας κανονικός κύκλος δεν αποκλείει το Σύνδρομο ούτε μια διαταραχή της ωορρηξίας. Κάποιες γυναίκες με το Σύνδρομο έχουν σχεδόν κανονική περίοδο, αλλά δεν έχουν ωορρηξία σε κάθε κύκλο. Υπάρχει επίσης μια μορφή του Συνδρόμου με σταθερή περίοδο και ωορρηξία, ο τρίτος φαινότυπος. Αντίστοιχα, ένας ακανόνιστος κύκλος δεν σημαίνει ότι η ωορρηξία δεν γίνεται ποτέ. Γίνεται απλώς σπάνια και σε χρόνο που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει.

Η δυσκολία δεν οφείλεται μόνο στην απουσία ωορρηξίας. Η ποιότητα του ωαρίου, η αντίσταση στην ινσουλίνη, το βάρος και η λειτουργία του ενδομητρίου παίζουν επίσης ρόλο. Οι αιτίες, η διερεύνηση και η θεραπεία, μαζί με την εξωσωματική γονιμοποίηση, περιγράφονται αναλυτικά στο άρθρο «Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και υπογονιμότητα».

Τι βελτιώνει τις πιθανότητες

Η διεθνής οδηγία του 2023 δίνει μεγάλη σημασία στον χρόνο πριν από την εγκυμοσύνη. Πριν από κάθε θεραπεία γονιμότητας, ο γιατρός πρέπει να ελέγξει το βάρος, την αρτηριακή πίεση, το σάκχαρο, τα λιπίδια, το κάπνισμα, το αλκοόλ και την ψυχική κατάσταση. Για την αντίσταση στην ινσουλίνη, ο καλύτερος τρόπος είναι η καμπύλη σακχάρου με μέτρηση της ινσουλίνης. Εναλλακτικά, ο εξειδικευμένος γιατρός μπορεί να μετρήσει άλλους προγνωστικούς δείκτες, που δείχνουν τη μεταβολική πλευρά του Συνδρόμου. Ο γιατρός καθορίζει επίσης πόσο βάρος επιτρέπεται να πάρει η γυναίκα στην εγκυμοσύνη, και εκτιμά αν η εγκυμοσύνη θα είναι υψηλού κινδύνου.

Το φολικό οξύ είναι σημαντικό για όλες τις γυναίκες με το Σύνδρομο που επιθυμούν εγκυμοσύνη. Επειδή οι περίοδοι είναι ακανόνιστες, η γυναίκα συχνά καταλαβαίνει αργά ότι είναι έγκυος. Με τη λήψη φολικού οξέος από την αρχή της προσπάθειας δεν χάνεται το πρώτο και σημαντικό διάστημα της οργανογένεσης του εμβρύου.

Στις γυναίκες με αυξημένο βάρος, μια απώλεια βάρους 5-10% μπορεί να επαναφέρει την ωορρηξία και να βελτιώσει το αποτέλεσμα της θεραπείας. Η τακτική άσκηση βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη, ακόμη και χωρίς απώλεια βάρους. Ο στόχος αυτός όμως ζυγίζεται πάντα σε σχέση με τον χρόνο. Σε μια γυναίκα άνω των 35 συνήθως δεν έχει νόημα να αναβάλει τη θεραπεία για πολλούς μήνες για χάρη της απώλειας βάρους. Σε αυτή την περίπτωση οι δύο δρόμοι προχωρούν παράλληλα.

Το κάπνισμα βλάπτει τα ωάρια και το σπέρμα και μικραίνει τα γόνιμα χρόνια. Και στον σύντροφο, το βάρος, το κάπνισμα και το αλκοόλ επηρεάζουν την ποιότητα του σπέρματος. Η προετοιμασία αφορά λοιπόν το ζευγάρι και όχι μόνο τη γυναίκα.

Η αποβολή και οι επαναλαμβανόμενες αποβολές

Σε πολλές μελέτες, οι γυναίκες με το Σύνδρομο έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο αποβολής. Η διεθνής οδηγία αναφέρει ρητά την αποβολή ανάμεσα στους κινδύνους της εγκυμοσύνης στο Σύνδρομο. Οι λόγοι είναι η αλλαγμένη ποιότητα του ωαρίου, το ενδομήτριο που ανταποκρίνεται λιγότερο στην προγεστερόνη, η αντίσταση στην ινσουλίνη και το αυξημένο βάρος. Ο κίνδυνος συνδέεται περισσότερο με αυτούς τους μεταβολικούς παράγοντες παρά με την εικόνα των ωοθηκών στο υπερηχογράφημα. Σύμφωνα με την οδηγία, η εξωσωματική γονιμοποίηση δεν αυξάνει επιπλέον αυτόν τον κίνδυνο.

Στις γυναίκες με επαναλαμβανόμενες αποβολές, η οδηγία της ESHRE δεν συστήνει έλεγχο ρουτίνας για το Σύνδρομο σε όλες. Όταν όμως το Σύνδρομο υπάρχει, η αντίσταση στην ινσουλίνη, το βάρος και η λειτουργία της ωχρινικής φάσης χρειάζονται προσοχή πριν από την επόμενη εγκυμοσύνη. Περισσότερα στο άρθρο «Επαναλαμβανόμενες αποβολές».

Ο πλακούντας

Ο πλακούντας είναι το όργανο που τρέφει το έμβρυο, και η ανάπτυξή του ξεκινά ήδη από την εμφύτευση. Στο Σύνδρομο, τα ανδρογόνα, η ινσουλίνη και η ήπια χρόνια φλεγμονή επηρεάζουν το ενδομήτριο τη στιγμή που ο πλακούντας αρχίζει να σχηματίζεται. Μελέτες του πλακούντα σε γυναίκες με το Σύνδρομο δείχνουν συχνότερα αλλαγές στη δομή και στην αιμάτωσή του.

Αυτή η «δυσλειτουργία του πλακούντα» εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί οι γυναίκες με το Σύνδρομο έχουν συχνότερα προεκλαμψία και διαταραχές στην ανάπτυξη του εμβρύου. Για τον ίδιο λόγο η καλή ορμονική και μεταβολική κατάσταση πριν από τη σύλληψη έχει τόσο μεγάλη σημασία. Ο πλακούντας «χτίζεται» στις πρώτες εβδομάδες, συχνά πριν η γυναίκα μάθει ότι είναι έγκυος.

Οι κίνδυνοι στην εγκυμοσύνη

Στις περισσότερες περιπτώσεις, μια εγκυμοσύνη στο Σύνδρομο είναι μια φυσιολογική εγκυμοσύνη. Οι κίνδυνοι όμως είναι μεγαλύτεροι από ό,τι σε άλλες γυναίκες. Σε μια μετα-ανάλυση στο Human Reproduction Update, οι γυναίκες με το Σύνδρομο είχαν περίπου 3 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο για διαβήτη κύησης, περίπου 3,5 φορές για υπέρταση στην εγκυμοσύνη και για προεκλαμψία, και περίπου 1,7 φορές για πρόωρο τοκετό. Τα νεογνά χρειάστηκαν πιο συχνά νοσηλεία σε μονάδα εντατικής νοσηλείας νεογνών. Μια νεότερη μεγάλη ανασκόπηση του 2024 επιβεβαιώνει αυτή την εικόνα.

Οι κίνδυνοι αυτοί υπάρχουν και σε γυναίκες με φυσιολογικό βάρος. Αυξάνονται όμως με το αυξημένο βάρος, με την αντίσταση στην ινσουλίνη και στις μορφές με αυξημένα ανδρογόνα. Το έμβρυο μπορεί να είναι μικρότερο από το αναμενόμενο, λόγω του πλακούντα, ή μεγαλύτερο, λόγω του διαβήτη κύησης. Και τα δύο χρειάζονται παρακολούθηση.

Πόσο αυξάνονται οι κίνδυνοι

Πόσες φορές μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος σε σύγκριση με γυναίκες χωρίς το Σύνδρομο

Διαβήτης κύησηςπερίπου ×3

Υπέρταση στην εγκυμοσύνηπερίπου ×3,5

Προεκλαμψίαπερίπου ×3,5

Πρόωρος τοκετόςπερίπου ×1,7

Καισαρική τομήπερίπου ×1,5

Το Σύνδρομο στις κόρεςπερίπου ×5

1 = γυναίκες χωρίς το Σύνδρομο

Ο τοκετός

Οι γυναίκες με το Σύνδρομο γεννούν πιο συχνά με καισαρική τομή, περίπου 1,5 φορές πιο συχνά από τις άλλες γυναίκες. Το Σύνδρομο από μόνο του δεν είναι λόγος για καισαρική. Η καισαρική γίνεται συχνότερα λόγω των επιπλοκών της εγκυμοσύνης: προεκλαμψία, διαβήτης κύησης, μεγάλο έμβρυο ή ανάγκη για πρόκληση τοκετού. Ο τρόπος τοκετού αποφασίζεται με βάση τα μαιευτικά κριτήρια, από τον μαιευτήρα που παρακολουθεί την εγκυμοσύνη.

Ο θηλασμός

Ο θηλασμός ωφελεί και τη μητέρα και το παιδί. Στις γυναίκες με το Σύνδρομο, ο θηλασμός βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη και μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο για διαβήτη τύπου 2 αργότερα. Κάποιες γυναίκες με το Σύνδρομο αναφέρουν λιγότερο γάλα, και τα ανδρογόνα και η ινσουλίνη πιθανόν επηρεάζουν την ανάπτυξη του μαστού στην εγκυμοσύνη. Η μεγαλύτερη σχετική μελέτη, με περίπου 2,4 εκατομμύρια γυναίκες (Breastfeeding Medicine, 2025), δεν βρήκε όμως λιγότερο ή συντομότερο θηλασμό στις γυναίκες με το Σύνδρομο, όταν λήφθηκαν υπόψη το βάρος και άλλοι παράγοντες. Το αυξημένο βάρος συνδέθηκε με λιγότερο θηλασμό. Η έγκαιρη υποστήριξη από μαία ή σύμβουλο θηλασμού βοηθά πολύ.

Η μεταβίβαση στις επόμενες γενιές

Το Σύνδρομο έχει ισχυρή κληρονομική βάση. Σε μια μεγάλη σουηδική μελέτη μητρώου (Nature Medicine, 2019), οι κόρες μητέρων με το Σύνδρομο είχαν περίπου 5 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να διαγνωστούν και οι ίδιες με το Σύνδρομο. Τα γονίδια δεν εξηγούν όμως τα πάντα. Τα υψηλά ανδρογόνα και η ινσουλίνη της μητέρας κατά την εγκυμοσύνη φαίνεται να επηρεάζουν την ανάπτυξη του εμβρύου και να «προγραμματίζουν» ορμονικές και μεταβολικές αλλαγές για τη μετέπειτα ζωή.

Τα παιδιά μητέρων με το Σύνδρομο, και τα αγόρια, έχουν σε μελέτες παρατήρησης μεγαλύτερο κίνδυνο για αυξημένο βάρος και μεταβολικές διαταραχές. Η ορμονική και μεταβολική εικόνα των γιων είναι σήμερα αναγνωρισμένη ως ανδρική μορφή του Συνδρόμου (male PCOS). Μελέτες δείχνουν επίσης μια μικρή αύξηση του κινδύνου για διαταραχές της νευροανάπτυξης, όπως η ΔΕΠΥ και ο αυτισμός. Η σχέση αυτή μελετάται ακόμη. Τα δεδομένα αυτά δεν σημαίνουν ότι το παιδί θα αρρωστήσει. Σημαίνουν ότι μια καλή ορμονική και μεταβολική κατάσταση πριν και κατά την εγκυμοσύνη προστατεύει και την επόμενη γενιά.

Η περιγεννητική φροντίδα

Η σωστή φροντίδα ξεκινά πριν από τη σύλληψη και συνεχίζεται μετά τον τοκετό. Η οδηγία συστήνει καμπύλη σακχάρου πριν από την εγκυμοσύνη ή στην πρώτη επίσκεψη της εγκυμοσύνης, και νέα καμπύλη στις 24 έως 28 εβδομάδες. Σε εγκυμοσύνες υψηλού κινδύνου για προεκλαμψία, ο μαιευτήρας μπορεί να συστήσει χαμηλή δόση ασπιρίνης. Ο γιατρός παρακολουθεί επίσης προσεκτικά την αρτηριακή πίεση, την αύξηση του βάρους και την ανάπτυξη του εμβρύου, και ρωτά για τη διάθεση. Είναι σημαντικό ο γυναικολόγος που παρακολουθεί την εγκυμοσύνη να γνωρίζει τη διάγνωση.

Μετά τον τοκετό και κατά τον θηλασμό, ο κύκλος επιστρέφει συχνά ακανόνιστος. Μετά από διαβήτη κύησης χρειάζεται έλεγχος του σακχάρου λίγες εβδομάδες μετά τον τοκετό, γιατί ο κίνδυνος για διαβήτη τύπου 2 αργότερα είναι αυξημένος. Μετά από διαβήτη κύησης, προεκλαμψία ή διαταραχή του πλακούντα, η γυναίκα χρειάζεται πρωτόκολλο παρακολούθησης στη λοχεία και τα επόμενα χρόνια, για τη μείωση των καρδιαγγειακών συμβαμάτων. Η περίοδος μετά τον τοκετό είναι επίσης μια ευάλωτη φάση για την ψυχική υγεία. Για ένα δεύτερο παιδί, η ηλικία και η εμπειρία της πρώτης εγκυμοσύνης βοηθούν το ζευγάρι να διαλέξει τη σωστή στιγμή.

Η προσέγγιση του ιατρείου

Πηγές: International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome (Monash University, ESHRE, ASRM, 2023); Teede HJ et al., Human Reproduction 2023. Teede HJ et al., Polyendocrine metabolic ovarian syndrome, the new name for polycystic ovary syndrome, The Lancet 2026. WHO – Guideline for the prevention, diagnosis and treatment of infertility (2025). Koivunen R et al., Human Reproduction 2008 (Northern Finland Birth Cohort 1966). Boomsma CM et al., A meta-analysis of pregnancy outcomes in women with polycystic ovary syndrome, Human Reproduction Update 2006. Bahri Khomami M et al., Nature Communications 2024 (έκβαση της εγκυμοσύνης στο Σύνδρομο). Palomba S et al., Pregnancy complications in women with polycystic ovary syndrome, Human Reproduction Update 2015. Palomba S, Piltonen TT, Giudice LC, Endometrial function in women with polycystic ovary syndrome, Human Reproduction Update 2021. ESHRE Guideline – Recurrent pregnancy loss (2022). Risal S et al., Prenatal androgen exposure and transgenerational susceptibility to polycystic ovary syndrome, Nature Medicine 2019. Joham AE et al., Obesity, polycystic ovary syndrome and breastfeeding: an observational study, Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica 2016. Bui LM et al., Obesity but not polycystic ovary syndrome associated with decreased breastfeeding initiation rates, Breastfeeding Medicine 2025. Vanky E et al., Breast size increment during pregnancy and breastfeeding in mothers with polycystic ovary syndrome, BJOG 2012.